Amerykańscy urzędnicy zapowiadają, że w Abu Zabi będą dążyć do „ostatecznego końca” wojny Rosji z Ukrainą. Trójstronne rozmowy, które ruszyły we wtorek, to pierwsze merytoryczne negocjacje Kijowa z Moskwą od lutego. W tle jest amerykański pomysł na nową „długoterminową architekturę bezpieczeństwa” między Rosją a Europą.
Co leży na stole
Spotkanie odbywa się w szczególnym momencie. To pierwsze takie rozmowy od czasu wspólnych uderzeń USA i Izraela na Iran. Odbywają się też po wyborach połówkowych w USA, które osłabiły Donalda Trumpa na krajowej scenie.
Jak wyjaśnił jeden z przedstawicieli administracji, Waszyngton potrzebuje „Europy przy stole”. Wśród możliwych kroków wymienił reaktywację Rady NATO–Rosja, zawieszonej po pełnoskalowej inwazji z 2022 roku, a także potencjalne zniesienie sankcji wobec Rosji w ramach porozumienia. Jared Kushner, jeden z głównych amerykańskich negocjatorów, mówił ogólnie o „stronniejszych konsultacjach”, niezawodnej komunikacji kryzysowej, większej przejrzystości wojskowej i wzajemnych środkach ograniczających ryzyko eskalacji.
Osobny wątek to gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy. Amerykanie twierdzą, że rozmawiali z Rosją o gwarancjach podobnych do artykułu 5 NATO. Według urzędnika byłoby to coś „bardzo zbliżonego do NATO”, a decyzja należałaby do Trumpa i Wołodymyra Zełenskiego. Krytycy zwracają jednak uwagę, że artykuł 5 nie nakłada na sojuszników automatycznego obowiązku obrony. Cyberataki i inne działania hybrydowe zacierają zaś granicę, od której potrzebna jest odpowiedź militarna.
Europa nerwowo obserwuje
W Abu Zabi są delegacje Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch i Unii Europejskiej. Europejscy urzędnicy obawiają się, że Rosja będzie obstawać przy dawnych żądaniach ograniczenia obecności wojskowej NATO we wschodniej Europie. Putin od lat krytykuje rozszerzanie Sojuszu na wschód. Nowością jest to, że takie postulaty spotykają się ze zrozumieniem rządu USA, który wyraźnie chce zawrzeć układ.
Amerykański urzędnik przyznał, że Europejczycy mają z tym pomysłem „sporo bagażu”. Chodzi o rosyjską propozycję z 2021 roku: zakaz przyjmowania nowych członków, w tym Ukrainy, wycofanie wojsk NATO do granic sprzed 1997 roku i ograniczenia w rozmieszczaniu rakiet. Sojusz odrzucił ją, a niespełna miesiąc później Rosja napadła na Ukrainę. Ten sam urzędnik przekonuje, że trzeba zbudować coś nowego, bo gdyby stare ramy działały, nie byłoby tak długiej wojny.
Europejski urzędnik z kraju uczestniczącego w rozmowach mówił, że amerykańska propozycja jest wciąż niejasna, a jego strona szykuje się na poważne ustępstwa wobec Moskwy. Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas odpowiedziała na G7: „Mamy już europejską architekturę bezpieczeństwa”. Dodała, że problem polega na tym, iż Rosja nie przestrzega własnych zobowiązań. Trump zapowiadał z kolei „wielką, piękną umowę”, która „może dotyczyć całej Europy”. Mówił też, że Ukraina będzie musiała oddać część terytorium. Krytycy obawiają się, że USA i Rosja mogą dogadywać się ponad głowami Europejczyków.
Co to oznacza dla Polski
Dla Polski jako kraju wschodniej flanki NATO to temat bezpośredni. Dyskusja o „reciprocznych środkach” i przejrzystości wojskowej może w praktyce oznaczać rozmowy o rozmieszczeniu sił sojuszniczych blisko granic z Rosją i Białorusią. W relacji nie padły żadne konkretne propozycje w tej sprawie. Nie wiadomo więc, czy w ogóle zostaną one przedstawione. Wśród delegacji wymienionych w źródle nie ma Polski, choć obecna jest Unia Europejska.
Ostateczny kształt porozumienia pozostaje otwarty. Sekretarz stanu Marco Rubio przyznał, że w sprawie architektury bezpieczeństwa są „pewne postępy”, ale najpierw trzeba wyjść z samego konfliktu. Dopóki treść propozycji nie zostanie ujawniona, trudno ocenić, jak zmieniłyby się warunki bezpieczeństwa w regionie. Ewentualne łagodzenie sankcji wymagałoby natomiast uzgodnień także po stronie europejskiej.
Źródło: The Guardian – „US officials seek ‘final end’ to Russia-Ukraine war as Abu Dhabi talks begin”