Im bardziej złożona i długotrwała choroba somatyczna dziecka, tym częściej towarzyszy jej rozpoznanie zaburzeń lękowych lub nastroju. Wynika to z amerykańskiego badania obejmującego niemal 3 mln dzieci, opublikowanego w czasopiśmie „Pediatrics”.
Jak przeprowadzono badanie
Zespół kierowany przez dr Marię Newmaster z Children’s Mercy Kansas City przeanalizował dane z bazy Marketscan Medicaid z 2022 roku. Medicaid to amerykański publiczny program ubezpieczenia zdrowotnego, z którego korzystają głównie osoby o niższych dochodach. Analiza objęła 2,9 mln dzieci w wieku od 5 do 17 lat i miała charakter retrospektywny: badacze nie obserwowali dzieci w czasie, lecz porównali dokumentację z jednego roku.
Dzieci podzielono na trzy grupy: bez chorób przewlekłych i złożonych, z przewlekłymi chorobami niezłożonymi oraz z przewlekłymi chorobami złożonymi. Za zaburzenie psychiczne uznawano rozpoznanie lęku, depresji, choroby afektywnej dwubiegunowej, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, zaburzeń związanych z traumą albo myśli i zachowań samobójczych lub samouszkodzeń. Rozpoznanie musiało zostać odnotowane raz podczas hospitalizacji lub wizyty na izbie przyjęć albo dwukrotnie w opiece ambulatoryjnej.
Co wykazały wyniki
Odsetek dzieci z rozpoznaniem zdrowia psychicznego rósł wraz ze skalą problemów somatycznych:
- 7,6% w grupie bez chorób złożonych i przewlekłych,
- 16,0% wśród dzieci z przewlekłymi chorobami niezłożonymi,
- 20,0% wśród dzieci z przewlekłymi chorobami złożonymi.
W grupie z chorobami złożonymi największe szanse na takie rozpoznanie miały dzieci z chorobami serca (iloraz szans 1,49), neurologicznymi (1,18) i nerek (1,13). Wyraźna różnica dotyczyła też pochodzenia: wśród dzieci z chorobami przewlekłymi czarnoskóre i latynoskie rzadziej miały rozpoznane zaburzenia psychiczne niż dzieci białe niebędące Latynosami. Badanie opiera się na rozpoznaniach zapisanych w dokumentacji, więc nie rozstrzyga, czy wynika to z rzeczywiście mniejszej częstości problemów, czy z ich rzadszego wykrywania.
Autorzy podkreślają wagę wyników. „Te wyniki mają poważne implikacje ze względu na zwiększone wykorzystanie opieki zdrowotnej, obciążenie ekonomiczne, zaostrzenia choroby i gorszą jakość życia” – piszą naukowcy. Według nich wiedza o tym, które grupy chorób i które dzieci są najbardziej narażone, może pomóc w lepszym przesiewie i wcześniejszej pomocy.
Co to oznacza dla polskich rodzin
Badanie dotyczy amerykańskiego systemu opieki i dzieci objętych Medicaid, więc nie można wprost przenieść liczb na Polskę ani inne kraje UE. Nie ma też w nim dowodu, że choroba przewlekła sama „powoduje” depresję czy lęk. Wykazano współwystępowanie, a nie przyczynę. Kierunek zależności jest jednak zgodny z tym, co od dawna podkreślają lekarze: przewlekłe leczenie, hospitalizacje, ograniczenia w codziennym życiu i niepewność co do przyszłości mogą obciążać psychikę dziecka.
W praktyce dla rodziców dzieci przewlekle chorych wynika z tego kilka wskazówek. Warto zwracać uwagę na zmiany nastroju, wycofanie, problemy ze snem, utratę zainteresowań czy nasilony lęk i zgłaszać je lekarzowi prowadzącemu lub pediatrze, zamiast zakładać, że to „naturalna reakcja na chorobę”. Dla lekarzy i szkół to sygnał, by pytać o samopoczucie psychiczne również przy wizytach kontrolnych dotyczących choroby podstawowej. W razie myśli samobójczych lub samouszkodzeń dziecko wymaga pilnej pomocy specjalisty.
Źródło: Medical Xpress – „Mental health diagnoses rise with medical complexity, chronicity in children”
